Đắk Lắk kiến nghị 7 cơ chế đặc thù nhằm tạo động lực tăng trưởng mới, trong đó có đề xuất thành lập khu thương mại tự do gắn với cảng Bãi Gốc và phát triển Buôn Ma Thuột thành đô thị hơn 1 triệu dân vào năm 2050.
Tỉnh Đắk Lắk đang định hướng mở rộng không gian phát triển kinh tế thông qua các cơ chế đặc thù, đầu tư hạ tầng và tổ chức lại mạng lưới đô thị. Trong đó, đề xuất thành lập Khu thương mại tự do Đắk Lắk được xem là một trong những giải pháp đáng chú ý nhằm tăng cường kết nối giữa Tây Nguyên với khu vực duyên hải Nam Trung Bộ.
Tại hội nghị sơ kết, đánh giá kết quả thực hiện Kết luận số 67-KL/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 72/2022/QH15 của Quốc hội và công bố Quy hoạch chung đô thị Buôn Ma Thuột đến năm 2050 diễn ra sáng 30/10, lãnh đạo tỉnh đã thông tin về những kết quả đạt được cũng như các định hướng phát triển trong giai đoạn tiếp theo.
Theo báo cáo, trong quá trình triển khai các mục tiêu phát triển Buôn Ma Thuột trở thành đô thị trung tâm vùng Tây Nguyên, địa phương có 6/10 chỉ tiêu đạt và vượt kế hoạch. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt trên 77%, tỷ lệ hộ nghèo dưới 0,01%, tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị đạt 99,16%. Diện tích đất cây xanh công cộng đạt trên 17m²/người.
Đáng chú ý, tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội giai đoạn 2021-2025 đạt hơn 125.000 tỷ đồng. Đây là nguồn lực quan trọng để địa phương tiếp tục đầu tư hạ tầng, mở rộng không gian đô thị và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Tuy nhiên, việc triển khai một số cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 72/2022/QH15 vẫn chưa đạt kết quả như kỳ vọng. Dự án phát triển đô thị khu vực phía Đông và dọc hành lang suối Ea Nao – Ea Tam đang trong quá trình thực hiện thủ tục đầu tư, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 8.036,5 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp chưa thu hút được dự án đầu tư mới thuộc diện hưởng ưu đãi. Chính sách thu hút chuyên gia, nhà khoa học và nhân lực có tài năng đặc biệt cũng chưa tạo ra chuyển biến rõ nét.
Từ thực tế này, Đắk Lắk đề xuất Trung ương xem xét 7 cơ chế đặc thù mới, tập trung vào ba nhóm ưu tiên.
Nổi bật là kiến nghị thành lập Khu thương mại tự do Đắk Lắk gắn với cảng Bãi Gốc và Khu kinh tế Nam Phú Yên. Mô hình được định hướng kết nối hành lang kinh tế Đông – Tây với Buôn Ma Thuột và các địa phương Tây Nguyên, qua đó mở rộng không gian giao thương giữa khu vực cao nguyên và duyên hải.
Theo đề xuất, khu thương mại tự do sẽ được nghiên cứu áp dụng các cơ chế riêng về thủ tục đầu tư một cửa, khu phi thuế quan, hải quan, logistics và thu hút nhà đầu tư chiến lược. Nếu được cấp có thẩm quyền chấp thuận, đây có thể trở thành một đầu mối hỗ trợ hoạt động thương mại, vận chuyển hàng hóa và kết nối chuỗi cung ứng liên vùng.
Địa phương cũng kiến nghị thành lập Quỹ phát triển hạ tầng và chuyển đổi xanh, huy động các nguồn vốn hợp pháp, vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và tín dụng xanh. Một nội dung khác là tiếp tục áp dụng cơ chế tăng thêm 45% định mức chi thường xuyên theo tiêu chí dân số, đồng thời mở rộng phạm vi và đối tượng thụ hưởng tại các trung tâm động lực, khu vực biên giới.
Ở nhóm phát triển nền tảng mới, Đắk Lắk đề xuất ưu tiên đầu tư trung tâm dữ liệu, hạ tầng số dùng chung, trung tâm khoa học – công nghệ và trung tâm logistics tại Buôn Ma Thuột.
Tỉnh đồng thời kiến nghị thí điểm kinh tế tầm thấp và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) công nghệ trong 5 năm. Các lĩnh vực được đề cập gồm thiết bị bay không người lái (UAV) vận chuyển hàng hóa nhẹ, logistics y tế, trí tuệ nhân tạo, bản sao số, truy xuất nguồn gốc và du lịch thông minh.
Ngoài ra, địa phương đề xuất xây dựng Quỹ bảo tồn và phát huy giá trị Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên theo cơ chế phối hợp liên tỉnh. Đắk Lắk cũng kiến nghị xác định mình là một cực tăng trưởng quan trọng, đóng vai trò kết nối cao nguyên, duyên hải và khu vực biên giới, với đề án phát triển đến năm 2035, tầm nhìn 2050.
Song song với các đề xuất về cơ chế kinh tế, quy hoạch đô thị Buôn Ma Thuột đến năm 2050 cũng được xác định là nền tảng quan trọng cho định hướng phát triển dài hạn.
Tại hội nghị, ông Trương Công Thái, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, công bố Quyết định số 3499/QĐ-UBND ngày 29/10/2026 về việc phê duyệt Quy hoạch chung đô thị Buôn Ma Thuột đến năm 2050.
Theo quy hoạch, đô thị có tổng diện tích 37.738ha, bao gồm 5 phường Buôn Ma Thuột, Tân An, Tân Lập, Thành Nhất, Ea Kao và xã Hòa Phú.
Dân số đô thị dự kiến đạt khoảng 550.000-658.000 người vào năm 2035. Đến năm 2050, quy mô dân số được định hướng tăng lên khoảng 750.000-1.025.000 người.
Buôn Ma Thuột được định hướng trở thành trung tâm tiểu vùng thuộc vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, giữ vai trò đầu mối liên kết giữa khu vực cao nguyên với duyên hải Nam Trung Bộ và các địa bàn lân cận.
Không gian đô thị được tổ chức theo mô hình đa cực, đa trung tâm với 6 phân khu chức năng. Trong đó, khu vực phía Đông và Đông Nam được ưu tiên mở rộng theo các hành lang động lực, gắn với hệ thống đường vành đai và những trục giao thông chính.
Về kinh tế, quy hoạch xác định ba trụ cột phát triển. Thứ nhất là công nghiệp chế biến gắn với nông nghiệp công nghệ cao. Thứ hai là xây dựng Buôn Ma Thuột trở thành “Thủ phủ Cà phê Toàn cầu”, kết hợp phát triển thương mại, dịch vụ và du lịch chất lượng cao. Thứ ba là hình thành trung tâm đổi mới sáng tạo, nghiên cứu, giáo dục – đào tạo và kinh tế tri thức của Tây Nguyên.
Hạ tầng giao thông liên vùng cũng được đặt trong định hướng ưu tiên, với các tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Tây, Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột và Liên Khương – Buôn Ma Thuột. Tỉnh đồng thời nghiên cứu phát triển tuyến đường sắt Tây Nguyên và Cảng hàng không Buôn Ma Thuột theo quy hoạch được duyệt.
Để triển khai, UBND tỉnh yêu cầu các sở, ngành và địa phương cụ thể hóa quy hoạch thành kế hoạch thực hiện, xác định rõ tiến độ, trách nhiệm và nguồn lực. Công tác quản lý quy hoạch, đất đai, xây dựng và đầu tư cũng được yêu cầu tăng cường nhằm hạn chế tình trạng phát triển không phù hợp với định hướng chung.
Các cơ chế đặc thù mới hiện vẫn là đề xuất của tỉnh, cần tiếp tục hoàn thiện luận cứ, xây dựng đề án và đánh giá tác động trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
