Nhiều trường đại học ghi nhận tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc ở mức cao, thậm chí có nơi hơn 99% sinh viên tốt nghiệp từ loại khá trở lên. Thực tế này đặt ra yêu cầu đánh giá lại mức độ phân hóa trong đào tạo và tính thực chất của kết quả học tập.
Số lượng sinh viên tốt nghiệp với kết quả học tập cao đang trở thành một điểm đáng chú ý trong mùa tốt nghiệp đại học năm 2026. Tại một số cơ sở đào tạo, tỷ lệ sinh viên đạt loại giỏi, xuất sắc chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số người nhận bằng.
Tại Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TPHCM, trong 4.507 sinh viên hệ chính quy tốt nghiệp đợt tháng 1/2026, có 215 sinh viên đạt loại xuất sắc, tương đương 4,77%, và 1.366 sinh viên loại giỏi, chiếm 30,31%. Tính chung, số sinh viên tốt nghiệp từ loại khá trở lên chiếm 99,42%.
Ở hệ vừa làm vừa học của trường, trong 590 sinh viên tốt nghiệp cùng đợt, có 29 người đạt loại giỏi, chiếm 4,92%, trong khi 544 người đạt loại khá, tương đương 92,2%.
Một trường hợp có tỷ lệ sinh viên đạt kết quả cao đáng chú ý là Đại học Kinh tế Quốc dân. Trong 5.724 sinh viên nhận bằng cử nhân năm 2026, 51,2% tốt nghiệp loại xuất sắc và 26,3% loại giỏi. Như vậy, nhóm đạt từ loại giỏi trở lên chiếm hơn 77%. Trong số này có 17 sinh viên đạt điểm trung bình tích lũy tuyệt đối 4.0.
Tại Trường Đại học Quy Nhơn, một đợt tốt nghiệp đầu năm 2026 ghi nhận 2.186 sinh viên được công nhận tốt nghiệp. Có 74 sinh viên loại xuất sắc, 502 sinh viên loại giỏi và 1.407 sinh viên loại khá. Như vậy, số người tốt nghiệp từ loại khá trở lên chiếm hơn 90%.
Một số cơ sở đào tạo khác cũng ghi nhận tỷ lệ sinh viên có kết quả học tập cao ở mức đáng chú ý. Đại học Bách khoa Hà Nội có 3.425 sinh viên tốt nghiệp trong năm nay, trong đó 52 người loại xuất sắc và 1.014 người loại giỏi.
Tại Trường Đại học Ngân hàng TPHCM, trong đợt trao bằng tốt nghiệp tháng 5, 52,9% tân cử nhân đạt loại giỏi và 2,4% đạt loại xuất sắc. Trong khi đó, Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội có 407 tân bác sĩ, dược sĩ và cử nhân tốt nghiệp năm 2026, với 19 người đạt loại xuất sắc và 139 người loại giỏi, tương đương gần 40%.
Trường Đại học Hoa Sen cũng ghi nhận 43% trong tổng số 1.464 sinh viên tốt nghiệp tháng 1 đạt loại giỏi và xuất sắc.
Những con số trên cho thấy việc đạt kết quả học tập cao không còn là trường hợp hiếm tại nhiều trường đại học. Tuy nhiên, tỷ lệ cao cũng đặt ra câu hỏi về mức độ phân hóa của kết quả đánh giá và những yêu cầu mà sinh viên phải đáp ứng để đạt các mức xếp loại này.
Theo lý giải từ một số cơ sở đào tạo, một phần nguyên nhân đến từ đặc điểm của chương trình đào tạo theo hệ tín chỉ. Sinh viên có nhiều lựa chọn trong việc đăng ký học phần, cải thiện điểm và chủ động xây dựng tiến độ học tập. Việc được học cải thiện cũng tạo điều kiện để người học nâng kết quả tích lũy trước khi tốt nghiệp.
Mặt khác, bằng tốt nghiệp với kết quả cao có thể tạo lợi thế nhất định cho sinh viên khi tìm kiếm việc làm hoặc tiếp tục học tập. Do đó, người học có động lực đầu tư để cải thiện điểm số trong quá trình học.
Tuy nhiên, tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn ở nhiều trường lại không tương ứng với tỷ lệ sinh viên có kết quả học tập cao. Một số trường chỉ có khoảng trên dưới 50% sinh viên hoàn thành chương trình đúng thời gian dự kiến. Điều này cho thấy kết quả cuối cùng cần được nhìn nhận trong mối quan hệ với thời gian học tập, khối lượng học tập và quá trình tích lũy tín chỉ.
Tại Hội nghị Giáo dục đại học 2026, Bộ trưởng GD&ĐT Hoàng Minh Sơn đặt vấn đề về tính thực chất của những tấm bằng tốt nghiệp xuất sắc. Theo Bộ trưởng, khi tỷ lệ sinh viên xuất sắc tại nhiều trường, kể cả những cơ sở đào tạo lớn, ở mức cao, các trường cần xem xét liệu chuẩn đầu ra và yêu cầu học tập đã đủ thách thức hay chưa.
Bộ trưởng cũng yêu cầu các trường quan tâm đến việc đo lường thời gian sinh viên dành cho tự học và nghiên cứu mỗi tuần. Theo quan điểm được nêu tại hội nghị, đầu tư vào cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên cần đi cùng yêu cầu về mức độ nỗ lực thực tế của người học.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh, yêu cầu này càng được đặt ra rõ hơn. Khi công cụ AI giúp người học tiếp cận thông tin và tri thức dễ dàng, việc đánh giá không thể chỉ dựa vào khả năng ghi nhớ hoặc hoàn thành những nhiệm vụ đơn giản.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh người học cần “học nặng, học sâu”, đồng thời các trường phải siết chặt kiểm tra, đánh giá để bảo đảm tính thách thức, công bằng và thực chất.
Như vậy, tỷ lệ sinh viên giỏi, xuất sắc cao tự thân không phản ánh đầy đủ chất lượng đào tạo. Điều quan trọng hơn là chuẩn đánh giá giữa các chương trình, mức độ khó của học tập, năng lực thực tế của sinh viên và khả năng đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp. Đây cũng là bài toán các trường đại học phải giải quyết khi bằng cấp ngày càng cần được gắn với năng lực thực chất của người học.
Thanh Tuấn
