Ngày 20/8, tại Hà Nội, Hội Đông y Việt Nam tổ chức lễ kỷ niệm 80 năm thành lập Hội, đánh dấu chặng đường từ ngày Hội Nghiên cứu Nam dược – tổ chức tiền thân của Hội Đông y Việt Nam – ra đời. Sau 80 năm, y học cổ truyền Việt Nam không chỉ tiếp tục giữ vai trò trong chăm sóc sức khỏe nhân dân mà còn đứng trước cơ hội mở rộng không gian phát triển bằng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Y học cổ truyền Việt Nam hình thành trên nền tảng tri thức được tích lũy qua hàng nghìn năm. Những kinh nghiệm về chẩn đoán, điều trị, sử dụng dược liệu, dưỡng sinh, châm cứu hay phục hồi chức năng đã trở thành một phần quan trọng trong kho tàng y học dân tộc.
Trong suốt quá trình phát triển, nhiệm vụ của Hội Đông y Việt Nam không chỉ là tập hợp đội ngũ thầy thuốc, lương y mà còn góp phần gìn giữ, kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống. Đây là nền tảng để y học cổ truyền tiếp tục hiện diện trong đời sống chăm sóc sức khỏe hiện nay.
Tuy nhiên, bối cảnh y tế đang thay đổi nhanh chóng. Người bệnh ngày càng quan tâm đến hiệu quả điều trị, tính an toàn và cơ sở khoa học của các phương pháp chăm sóc sức khỏe. Điều này đặt ra yêu cầu y học cổ truyền phải bước qua giới hạn của việc lưu truyền kinh nghiệm, tiến tới chuẩn hóa chuyên môn và xây dựng hệ thống bằng chứng khoa học.
Theo định hướng được đặt ra trong giai đoạn mới, sức khỏe và an toàn người bệnh phải là trung tâm; đồng thời cần xây dựng đội ngũ nhân lực đáp ứng yêu cầu mới, phát triển công nghiệp dược liệu và nâng cao vị thế y học cổ truyền Việt Nam.
Đây cũng là bước chuyển quan trọng về tư duy: di sản không chỉ để bảo tồn mà phải được nghiên cứu, phát triển và tạo ra giá trị mới.
Một trong những thách thức lớn của y học cổ truyền là lượng tri thức khổng lồ vẫn đang tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau. Một phần nằm trong sách cổ, tài liệu chuyên ngành, hồ sơ bệnh án; phần khác được lưu giữ thông qua kinh nghiệm của từng thầy thuốc.
Nếu không được hệ thống hóa, những dữ liệu này rất khó kết nối, so sánh và nghiên cứu trên quy mô lớn.
Chuyển đổi số vì thế mở ra một hướng đi mới. Theo các chuyên gia, dữ liệu về triệu chứng, thể bệnh, phương pháp điều trị, bài thuốc, dược liệu và kết quả theo dõi người bệnh có thể từng bước được chuẩn hóa, số hóa và tích hợp với hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử.
Khi kho dữ liệu được xây dựng bài bản, các nhà nghiên cứu có thêm cơ sở để đánh giá hiệu quả điều trị, theo dõi độ an toàn và thực hiện những nghiên cứu đa trung tâm. Đây là nền tảng để y học cổ truyền tiến gần hơn tới mô hình y học dựa trên bằng chứng.
Trí tuệ nhân tạo cũng được kỳ vọng trở thành một công cụ hỗ trợ quá trình này. Từ số hóa dữ liệu tứ chẩn, xây dựng cơ sở dữ liệu lớn đến hỗ trợ phân tích thông tin, AI có thể giúp khai thác kho tri thức vốn rất phong phú của y học cổ truyền.
Dù vậy, công nghệ không thể thay thế vai trò của thầy thuốc. AI chỉ có giá trị khi được sử dụng như công cụ hỗ trợ chuyên môn, trong một hệ thống bảo đảm an toàn dữ liệu, đạo đức y khoa và quyền lợi người bệnh.
Cùng với chuyển đổi số, dược liệu là một lĩnh vực có nhiều tiềm năng để y học cổ truyền Việt Nam tạo bước tiến mới.
Việt Nam sở hữu hệ sinh thái đa dạng với nhiều loại cây thuốc và nguồn dược liệu quý. Nhưng từ tiềm năng đến một ngành dược liệu có giá trị cao vẫn còn khoảng cách.
Muốn thu hẹp khoảng cách đó, cần hình thành chuỗi giá trị đồng bộ từ vùng trồng, giống, chăm sóc, thu hái, bảo quản đến chế biến và phân phối. Công nghệ truy xuất nguồn gốc có thể giúp kiểm soát chất lượng nguyên liệu, trong khi dữ liệu số giúp minh bạch hơn quá trình sản xuất.
Khi dược liệu được chuẩn hóa và chế biến sâu, giá trị của cây thuốc Việt Nam không chỉ nằm ở nguyên liệu thô mà có thể mở rộng sang các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, thuốc từ dược liệu và những sản phẩm có hàm lượng khoa học cao.
Đây cũng là hướng được xác định trong chiến lược phát triển y học cổ truyền, gắn lĩnh vực này với phát triển công nghiệp dược liệu và kinh tế sức khỏe.
Một hướng phát triển khác đang được chú trọng là kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại.
Hai phương pháp không nhất thiết phải được đặt trong thế đối lập. Trong những lĩnh vực phù hợp, y học cổ truyền có thể đóng góp vào điều trị, phục hồi chức năng, chăm sóc bệnh mạn tính và nâng cao chất lượng cuộc sống; trong khi y học hiện đại cung cấp các phương tiện chẩn đoán, xét nghiệm và theo dõi giúp đánh giá tình trạng người bệnh chính xác hơn.
Sự kết hợp này chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được thực hiện trên nền tảng chuyên môn, đúng chỉ định và bảo đảm an toàn. Đây cũng là điều kiện để người dân có thêm lựa chọn chăm sóc sức khỏe nhưng vẫn được bảo vệ bởi các tiêu chuẩn y khoa.
Trong xu hướng hội nhập, việc xây dựng bằng chứng khoa học cũng giúp y học cổ truyền Việt Nam tăng khả năng hợp tác quốc tế. Các nghiên cứu có phương pháp chặt chẽ sẽ tạo điều kiện để những giá trị truyền thống được giới thiệu với cộng đồng khoa học rộng hơn.
Công nghệ dù hiện đại đến đâu vẫn cần con người vận hành. Vì vậy, nguồn nhân lực được xem là một trong những yếu tố quyết định tương lai của y học cổ truyền.
Thầy thuốc thế hệ mới không chỉ cần am hiểu lý luận và phương pháp điều trị truyền thống mà còn phải có khả năng tiếp cận nghiên cứu khoa học, công nghệ số và y học dựa trên bằng chứng.
Đội ngũ này cũng cần được trang bị kỹ năng sử dụng hồ sơ điện tử, phân tích dữ liệu, cập nhật kiến thức và phối hợp với các chuyên khoa khác. Khi nền tảng truyền thống được kết hợp với tư duy khoa học hiện đại, y học cổ truyền sẽ có thêm khả năng thích ứng với những thay đổi của hệ thống chăm sóc sức khỏe.
80 năm là dấu mốc để nhìn lại những thành quả đã đạt được, nhưng cũng là thời điểm xác lập những mục tiêu mới.
Trong chặng đường phía trước, Hội Đông y Việt Nam hướng tới xây dựng một hệ sinh thái kết nối tri thức truyền thống với khoa học hiện đại, thầy thuốc với người bệnh, vùng dược liệu với sản xuất và nghiên cứu với thực tiễn. Đây là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu phát triển y học cổ truyền trong giai đoạn mới.
Nếu chuyển đổi số được triển khai đồng bộ, dữ liệu được chuẩn hóa, nghiên cứu khoa học được đầu tư và nguồn nhân lực được nâng chất, kho tàng y học cổ truyền Việt Nam sẽ không chỉ được bảo tồn mà còn có khả năng tạo ra những giá trị mới.
Sau 80 năm, câu chuyện của Hội Đông y Việt Nam vì thế không dừng ở việc nhìn lại quá khứ. Quan trọng hơn, đây là bước chuẩn bị cho một chặng đường mới, nơi tinh hoa truyền thống được đặt trong hệ quy chiếu của khoa học, công nghệ và nhu cầu chăm sóc sức khỏe hiện đại.
PV
