Dù có lợi thế lớn về sản xuất và xuất khẩu, Robusta Việt Nam vẫn cần một cơ chế quản trị thương hiệu đủ mạnh để nâng cao giá trị trên thị trường quốc tế. Từ việc chuẩn hóa chất lượng đến phân định quyền sử dụng nhãn hiệu, ngành cà phê đứng trước yêu cầu chuyển từ cạnh tranh riêng lẻ sang hợp tác dài hạn.
Việt Nam là một trong những quốc gia có vị thế hàng đầu thế giới về cà phê Robusta. Tuy nhiên, để lợi thế này chuyển hóa thành giá trị kinh tế cao hơn, ngành cà phê cần giải quyết bài toán không chỉ nằm ở sản lượng, mà còn ở chất lượng đồng nhất, khả năng truy xuất nguồn gốc và uy tín thương hiệu.
Tại hội thảo do báo Tuổi Trẻ tổ chức ngày 9/10, các chuyên gia cho rằng việc xây dựng thương hiệu chung cho Robusta Việt Nam cần được triển khai đồng bộ, từ vùng trồng đến thị trường tiêu thụ. Đặc biệt, phải xác định rõ đơn vị quản lý, điều kiện sử dụng và trách nhiệm của doanh nghiệp đối với thương hiệu.
Theo ông Thái Như Hiệp, Phó chủ tịch Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (VICOFA), thương hiệu chung không thể hình thành nếu các thành phần trong chuỗi cung ứng tiếp tục hoạt động thiếu liên kết. Người trồng, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến và nhà xuất khẩu cần có tiếng nói chung về chất lượng cũng như định hướng phát triển ngành hàng.
Việc tổ chức vùng nguyên liệu đạt chuẩn, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ sẽ tạo nền tảng để kiểm soát chất lượng xuyên suốt. Đây cũng là điều kiện giúp Robusta Việt Nam xây dựng hình ảnh nhất quán, thay vì phụ thuộc vào năng lực quảng bá riêng của từng doanh nghiệp.
Từ kinh nghiệm 16 năm xuất khẩu cà phê nhân xanh sang các thị trường khó tính tại châu Âu, ông Trần Mạnh Hào, Thành viên HĐQT Golden Coffee, Tổng giám đốc SK Connect, đề xuất xây dựng bộ tiêu chuẩn và cơ chế xác nhận xuất xứ, chất lượng cho Robusta Việt Nam.
Theo ông, mỗi lô hàng cần được nhận diện và kiểm chứng rõ ràng, tương tự một loại “hộ chiếu” chất lượng. Cơ chế này có thể áp dụng cho cả cà phê nhân xanh lẫn sản phẩm chế biến sâu, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu.
Ông Hào cũng đề cập khả năng đưa cà phê vào nhóm sản phẩm chiến lược quốc gia, khuyến khích đầu tư chế biến sâu và hình thành quỹ truyền thông chung nhằm quảng bá Robusta Việt Nam ra quốc tế.
Ở góc nhìn khác, rapper Tiến Đạt cho rằng ngành cà phê cần chú trọng cải thiện nội lực, bắt đầu từ nguyên liệu và quy trình sản xuất, thay vì chỉ tập trung giới thiệu sản phẩm ra nước ngoài.
Một trong những vấn đề quan trọng là xác định tiêu chí để sản phẩm được sử dụng thương hiệu Robusta Việt Nam. Nếu thiếu quy định cụ thể, việc gắn nhãn chung có thể không phản ánh đúng chất lượng thực tế, làm suy giảm niềm tin của khách hàng.
Ông Đào Trọng Hiếu, Phó trưởng Phòng An toàn thực phẩm thuộc Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng các tiêu chuẩn quốc gia hiện có là nền tảng cần thiết, nhưng chưa đủ để tạo nên sự khác biệt cho một thương hiệu có tham vọng cạnh tranh quốc tế.
Ngành cà phê cần nghiên cứu bộ tiêu chuẩn riêng, kết hợp đặc tính của Robusta Việt Nam với các phương pháp đánh giá cảm quan, thử nếm phù hợp. Đồng thời, phải phân biệt rõ chứng nhận nguồn gốc với chứng nhận chất lượng, bởi sản phẩm có xuất xứ Việt Nam không đồng nghĩa đương nhiên đạt chuẩn cao để sử dụng dấu hiệu nhận diện chung.
Theo ông Hiếu, cơ quan quản lý sẵn sàng phối hợp với hiệp hội, doanh nghiệp và chuyên gia để nghiên cứu hệ thống tiêu chuẩn phù hợp.
TS Trần Đình Lý, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, Phó chủ tịch Hội Marketing Việt Nam, cho rằng cần có một tổ chức đủ năng lực điều phối và duy trì hoạt động phát triển thương hiệu trong dài hạn.
Cơ quan quản lý nhà nước có thể hỗ trợ chính sách, tiêu chuẩn và pháp lý; hiệp hội ngành hàng kết nối doanh nghiệp, xây dựng quy chế; còn doanh nghiệp trực tiếp kiểm soát chất lượng và phát triển thị trường. Cơ chế này cần đi kèm kinh phí giám sát, dữ liệu truy xuất nguồn gốc và biện pháp xử lý vi phạm.
Thay vì áp dụng một chuẩn duy nhất cho mọi phân khúc, ngành cà phê cũng có thể kết hợp nhận diện xuất xứ chung với các cấp chất lượng riêng. Xây dựng thương hiệu Robusta Việt Nam do đó không đơn thuần là tạo ra một tên gọi hay biểu tượng. Giá trị cốt lõi nằm ở khả năng bảo đảm chất lượng, phân định trách nhiệm và duy trì uy tín lâu dài. Đây là nền tảng để ngành cà phê từng bước nâng giá trị sản phẩm, mở rộng chế biến sâu và tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
