Trước áp lực đô thị hóa và biến đổi khí hậu, TP.HCM định hướng phát triển Cần Giờ theo mô hình đô thị biển xanh, thông minh, gắn tăng trưởng kinh tế với bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn và bảo đảm sinh kế cho người dân địa phương.
Ngày 6/11, Hội nghị thường niên lần thứ 13 Mạng lưới các Khu dự trữ sinh quyển thế giới ven biển và hải đảo (WNICBR) chính thức khai mạc tại TP.HCM. Với chủ đề “Cân bằng phát triển đô thị với phát triển bền vững môi trường tại các Khu dự trữ sinh quyển ven biển và hải đảo”, hội nghị là diễn đàn để các quốc gia trao đổi kinh nghiệm quản lý tài nguyên, bảo tồn thiên nhiên và tìm kiếm giải pháp phát triển bền vững tại những khu vực ven biển.
Hội nghị diễn ra từ ngày 6 đến 8/11, quy tụ 85 đại biểu, trong đó có 34 đại biểu quốc tế đến từ 16 quốc gia, cùng đại diện các tổ chức quốc tế, cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và các khu dự trữ sinh quyển.
Việc đăng cai sự kiện quốc tế này cũng là dịp để TP.HCM giới thiệu định hướng phát triển Cần Giờ, nơi có Khu dự trữ sinh quyển thế giới Rừng ngập mặn Cần Giờ được xem là một trong những tài sản sinh thái quan trọng của thành phố.
Phát biểu tại lễ khai mạc, ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, cho rằng biến đổi khí hậu, nước biển dâng, suy giảm đa dạng sinh học và áp lực đô thị hóa đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận trong phát triển. Bảo tồn thiên nhiên không thể chỉ được xem là nhiệm vụ riêng của ngành môi trường mà cần trở thành nền tảng trong các quyết định quy hoạch, đầu tư và phát triển kinh tế.
Sau khi mở rộng không gian phát triển, TP.HCM có diện tích trên 6.700 km², dân số hơn 14 triệu người. Quy mô mới mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế, đô thị và kinh tế biển, song cũng đặt lên vai thành phố trách nhiệm lớn hơn trong quản lý tài nguyên và bảo vệ các hệ sinh thái tự nhiên.
Trong bối cảnh đó, Cần Giờ giữ vị trí đặc biệt. Hệ sinh thái rừng ngập mặn không chỉ có giá trị về đa dạng sinh học mà còn góp phần điều hòa khí hậu, bảo vệ bờ biển và duy trì nguồn sinh kế cho cộng đồng dân cư. Đây là những lợi thế tự nhiên cần được bảo vệ trong quá trình hình thành không gian đô thị biển.
TP.HCM định hướng phát triển Cần Giờ trở thành đô thị biển xanh, thông minh và thân thiện với môi trường, kết hợp bảo tồn hệ sinh thái, phát triển du lịch sinh thái và nâng cao chất lượng sống của người dân. Theo lãnh đạo thành phố, giá trị của một đô thị hiện đại không chỉ được đánh giá qua quy mô công trình hay tốc độ tăng trưởng, mà còn ở khả năng gìn giữ những tài nguyên thiên nhiên cho các thế hệ tiếp theo.
Một trong những vấn đề được đặt ra tại hội nghị là làm thế nào để cân bằng giữa nhu cầu phát triển kinh tế với khả năng chịu tải của hệ sinh thái ven biển.
Ông Dương Thanh An, Phó Cục trưởng Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nhận định khu vực ven biển tập trung nhiều hoạt động kinh tế, đồng thời là không gian kết nối giữa đất liền và biển. Sự đa dạng về chức năng sử dụng tài nguyên khiến công tác quản lý tại những khu vực này có tính chất phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều ngành và địa phương.
Do đó, bảo tồn cần được tích hợp vào tổng thể quy hoạch phát triển, thay vì chỉ giới hạn trong phạm vi các khu bảo tồn. Việc sử dụng tài nguyên, triển khai dự án đầu tư và tổ chức các hoạt động kinh tế cần được xem xét trên cơ sở bảo đảm tính toàn vẹn của hệ sinh thái.
Tại các phiên chuyên đề, đại biểu tập trung trao đổi về mô hình quản trị đa cấp, cơ chế phối hợp liên ngành, công cụ giám sát và đánh giá hiệu quả quản lý khu dự trữ sinh quyển. Những kinh nghiệm quốc tế được kỳ vọng góp phần hoàn thiện phương thức quản lý, tăng khả năng tích hợp mục tiêu bảo tồn vào quy hoạch và chính sách phát triển địa phương.
TP.HCM cũng đề xuất mở rộng hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, chia sẻ dữ liệu, ứng dụng công nghệ số và quan trắc hệ sinh thái. Thành phố quan tâm đến việc đánh giá giá trị dịch vụ hệ sinh thái, tiềm năng carbon xanh và carbon xanh dương nhằm tìm kiếm các nguồn lực tài chính dài hạn cho hoạt động bảo tồn.
Đáng chú ý, hành trình phục hồi rừng ngập mặn Cần Giờ được xem là minh chứng cho giá trị của những nỗ lực bảo tồn bền bỉ. Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam, chia sẻ về quá trình tái tạo rừng từ cuối những năm 1970, khi phần lớn diện tích rừng bị chiến tranh tàn phá. Các tình nguyện viên đã đưa hạt giống cây đước từ Cà Mau về trồng, từng bước khôi phục hệ sinh thái.
Đến năm 2000, Cần Giờ trở thành khu dự trữ sinh quyển đầu tiên của Việt Nam được UNESCO công nhận. Thành quả này không chỉ có ý nghĩa đối với công tác bảo vệ môi trường mà còn tạo nền tảng quan trọng cho định hướng phát triển lâu dài của khu vực.
Bên cạnh công tác quản lý và bảo vệ tài nguyên, vấn đề sinh kế cộng đồng được xác định là yếu tố quyết định tính bền vững của các chương trình bảo tồn.
Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Minh Thạnh nhấn mạnh, bảo tồn chỉ thực sự thành công khi người dân được tham gia, được hưởng lợi và có sinh kế ổn định. Vì vậy, thành phố định hướng thúc đẩy các mô hình kinh tế xanh, du lịch sinh thái và giáo dục môi trường, qua đó tạo điều kiện để cộng đồng trở thành chủ thể tích cực trong gìn giữ thiên nhiên.
Đối với Cần Giờ, việc phát huy giá trị rừng ngập mặn cần gắn với cơ hội việc làm và thu nhập của cư dân địa phương. Khi người dân có thể cải thiện đời sống từ những hoạt động kinh tế phù hợp với mục tiêu bảo tồn, trách nhiệm bảo vệ tài nguyên sẽ được duy trì lâu dài hơn.
Một phiên chuyên đề của hội nghị tập trung vào kinh tế xanh và sinh kế bền vững tại các khu dự trữ sinh quyển ven biển, hải đảo. Các đại biểu trao đổi về cách chuyển hóa giá trị bảo tồn thành cơ hội phát triển, thúc đẩy kinh tế biển xanh và phục hồi hệ sinh thái với sự tham gia của cộng đồng.
Trong hai ngày làm việc chính thức 6 và 7/11, hội nghị còn giới thiệu kết quả 26 năm bảo vệ, quản lý và phát triển Khu dự trữ sinh quyển Rừng ngập mặn Cần Giờ, đồng thời chia sẻ kế hoạch hoạt động của mạng lưới. Các không gian trưng bày poster tạo điều kiện để thành viên giới thiệu mô hình và sáng kiến bảo tồn.
Theo chương trình, ngày 8/11, các đại biểu sẽ khảo sát thực tế tại Cần Giờ, tìm hiểu hoạt động bảo vệ, phục hồi rừng ngập mặn, bảo tồn đa dạng sinh học và những mô hình du lịch sinh thái gắn với cộng đồng. Hội nghị cũng xem xét, thông qua Tuyên bố cuối cùng của Hội nghị lần thứ 13 WNICBR, làm cơ sở ghi nhận những nội dung thống nhất và định hướng hợp tác.
Thông qua sự kiện, TP.HCM kỳ vọng mở rộng kết nối với UNESCO, các thành viên mạng lưới, cơ sở nghiên cứu và đối tác phát triển để triển khai những sáng kiến về phục hồi hệ sinh thái, quản lý dựa trên dữ liệu, phát triển sinh kế xanh và thích ứng biến đổi khí hậu.
Với Cần Giờ, bài toán đặt ra không đơn thuần là mở rộng không gian đô thị hay khai thác tiềm năng kinh tế biển, mà là tìm được mô hình phát triển hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Việc giữ gìn giá trị sinh quyển, bảo đảm sinh kế cộng đồng và kiểm soát tác động môi trường sẽ là những yếu tố quan trọng quyết định tính bền vững của đô thị biển trong tương lai.
