Từ tự động hóa lưới điện, khai thác dữ liệu đến ứng dụng thiết bị bay không người lái và cung cấp dịch vụ trực tuyến, Tổng công ty Điện lực Hà Nội (EVNHANOI) đang từng bước đổi mới phương thức vận hành, hướng tới nâng cao độ an toàn, ổn định của hệ thống điện và chất lượng phục vụ khách hàng.
Chuyển đổi số đang trở thành một phần trong hoạt động thường xuyên của ngành điện Thủ đô, từ công tác quản lý kỹ thuật, giám sát thiết bị đến các dịch vụ dành cho người sử dụng điện. Thay vì chỉ dừng ở việc số hóa hồ sơ hay đưa phần mềm vào quy trình hiện có, EVNHANOI hướng đến khai thác công nghệ và dữ liệu để nâng cao hiệu quả công việc, rút ngắn thời gian xử lý và hỗ trợ đưa ra quyết định chính xác hơn.
Định hướng này cũng góp phần cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Với đặc thù vận hành hệ thống điện tại một đô thị lớn, yêu cầu đặt ra không chỉ là ứng dụng công nghệ mới mà còn phải bảo đảm tính ổn định, an toàn và khả năng đáp ứng nhu cầu điện ngày càng cao.
Theo định hướng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2030 của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), việc nghiên cứu và ứng dụng công nghệ cần gắn với thực tiễn sản xuất, kinh doanh, góp phần nâng cao năng suất lao động và các chỉ tiêu kinh tế – kỹ thuật. Từng bước làm chủ công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo cũng là yêu cầu được đặt ra trong quá trình phát triển.
Một trong những thay đổi rõ nét tại EVNHANOI là phương thức giám sát và vận hành lưới điện. Trước đây, nhiều công việc đòi hỏi nhân viên phải trực tiếp đến hiện trường để kiểm tra hoặc thao tác thiết bị. Với sự phát triển của tự động hóa và các hệ thống điều khiển từ xa, nhiều hoạt động có thể được thực hiện thông qua các nền tảng giám sát tập trung, giúp giảm thời gian xử lý và hạn chế việc tiếp cận trực tiếp những vị trí tiềm ẩn rủi ro.
Tại Trung tâm Điều khiển hệ thống điện TP. Hà Nội, các thông số vận hành được cập nhật thông qua hệ thống kết nối dữ liệu. Việc kết hợp giám sát, điều khiển từ xa và tự động hóa giúp lực lượng vận hành theo dõi trạng thái thiết bị, phát hiện những biến động bất thường và xử lý tình huống nhanh hơn.
Cách thức này không chỉ hỗ trợ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn góp phần cải thiện điều kiện làm việc của người lao động. Khi một số thao tác có thể thực hiện từ xa, số lần phải tiếp cận trực tiếp thiết bị được giảm bớt, qua đó hỗ trợ nâng cao an toàn trong quá trình vận hành hệ thống điện.
Bên cạnh tự động hóa, dữ liệu đang trở thành nguồn lực quan trọng trong quá trình chuyển đổi số của EVNHANOI. Hệ thống công tơ điện tử đo xa, dữ liệu từ các trạm biến áp, hệ thống SCADA và thiết bị trên lưới cung cấp thông tin liên tục về tình trạng vận hành cũng như nhu cầu sử dụng điện của khách hàng.
Nếu trước đây dữ liệu chủ yếu phục vụ ghi nhận và tổng hợp, việc kết nối, phân tích dữ liệu hiện nay mở ra khả năng nhận diện xu hướng phụ tải, phân tích tổn thất điện năng, theo dõi tình trạng thiết bị và hỗ trợ dự báo nhu cầu tiêu thụ theo từng khu vực, từng thời điểm.
Theo đại diện EVNHANOI, khi dữ liệu được khai thác hiệu quả, các quyết định vận hành có thêm cơ sở thực tiễn, giúp đơn vị chủ động hơn trong quản lý hệ thống điện. Đây cũng là nền tảng để phát triển những phương thức quản lý hiện đại, chuyển dần từ xử lý sự việc phát sinh sang nhận diện nguy cơ và dự báo sớm.
Chuyển đổi số không chỉ diễn ra tại các trung tâm điều khiển mà còn tác động trực tiếp đến công việc ngoài hiện trường. EVNHANOI đang ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV), camera và các công cụ giám sát số để hỗ trợ kiểm tra đường dây, thiết bị tại những khu vực khó tiếp cận.
Thông qua hình ảnh và dữ liệu thu thập được, lực lượng kỹ thuật có thêm thông tin để đánh giá tình trạng thiết bị, nhận diện dấu hiệu bất thường và xác định những vị trí cần kiểm tra chuyên sâu. Công nghệ vì vậy không chỉ giúp giảm bớt các thao tác thủ công mà còn hỗ trợ người lao động quan sát hệ thống từ nhiều góc độ, góp phần nâng cao hiệu quả kiểm tra và an toàn lao động.
Ở phía khách hàng, chuyển đổi số thể hiện qua khả năng tiếp cận dịch vụ điện thuận tiện hơn. Nhiều thủ tục trước đây cần thực hiện trực tiếp tại điểm giao dịch đã có thể được tiếp cận thông qua các kênh trực tuyến. Khách hàng có thể tra cứu thông tin, theo dõi sản lượng điện tiêu thụ và nhận các thông báo liên quan đến quá trình sử dụng điện.
Việc minh bạch thông tin tiêu thụ giúp người dân có thêm cơ sở để điều chỉnh thói quen sinh hoạt, sử dụng thiết bị hợp lý và chủ động quản lý chi phí tiền điện. Đây là lợi ích thiết thực của quá trình chuyển đổi số, khi công nghệ không chỉ phục vụ công tác quản lý của doanh nghiệp mà còn hỗ trợ khách hàng đưa ra quyết định phù hợp với nhu cầu của mình.
Trong bối cảnh nhu cầu điện biến động theo thời tiết, mùa vụ và hoạt động kinh tế, khả năng tiếp cận thông tin kịp thời cũng góp phần nâng cao tính chủ động của người sử dụng điện. Trải nghiệm dịch vụ vì thế trở thành một trong những thước đo quan trọng đối với hiệu quả chuyển đổi số của ngành điện.
Trong thời gian tới, EVNHANOI cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu, ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) và những công cụ phân tích dữ liệu nhằm nâng cao năng lực giám sát, dự báo và quản lý vận hành.
Nếu được triển khai hiệu quả, các công nghệ này có thể hỗ trợ phân tích tình trạng thiết bị, phát hiện dấu hiệu bất thường và đưa ra cảnh báo trước khi nguy cơ phát triển thành sự cố. Dữ liệu phụ tải cũng có thể được sử dụng để cải thiện độ chính xác của dự báo nhu cầu điện, hỗ trợ công tác lập kế hoạch vận hành và phân bổ nguồn lực.
Đối với khách hàng, việc khai thác dữ liệu tiêu thụ kết hợp với các công cụ phân tích có thể mở rộng khả năng cung cấp thông tin, giúp người sử dụng điện hiểu rõ hơn về nhu cầu của mình và chủ động điều chỉnh mức tiêu thụ.
Tuy nhiên, hiệu quả chuyển đổi số không chỉ phụ thuộc vào việc đầu tư công nghệ. Quá trình này còn đòi hỏi sự thay đổi trong phương thức làm việc, năng lực khai thác dữ liệu và khả năng kết nối giữa các hệ thống. Với ngành điện, những yêu cầu về an toàn, tính liên tục và độ tin cậy của nguồn cung luôn phải được đặt lên hàng đầu.
Từ thao tác điều khiển từ xa tại trung tâm vận hành, kiểm tra đường dây bằng UAV đến việc khách hàng theo dõi lượng điện tiêu thụ trên nền tảng số, những thay đổi tại EVNHANOI cho thấy chuyển đổi số đang được triển khai từ hoạt động kỹ thuật đến dịch vụ. Đây là quá trình dài hạn, trong đó công nghệ cần gắn với các bài toán thực tế để từng bước nâng cao hiệu quả vận hành lưới điện và chất lượng phục vụ người dân Thủ đô.
