Không còn chỉ cạnh tranh bằng nhân công giá rẻ, ngành gỗ Việt Nam đang chuyển mạnh sang mô hình sản xuất thông minh với sự hỗ trợ của AI, robot và tự động hóa. Sự thay đổi này được kỳ vọng sẽ mở ra dư địa tăng trưởng mới, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Sau giai đoạn đầy biến động của kinh tế thế giới, ngành gỗ Việt Nam đang ghi nhận những tín hiệu phục hồi tích cực nhờ sự trở lại của đơn hàng xuất khẩu và làn sóng đầu tư mạnh vào công nghệ sản xuất. Trong bối cảnh thị trường toàn cầu ngày càng đặt ra các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng, môi trường và truy xuất nguồn gốc, nhiều doanh nghiệp nội thất trong nước buộc phải thay đổi tư duy vận hành nếu muốn giữ vững vị thế trên bản đồ xuất khẩu.
Theo các doanh nghiệp trong ngành, mô hình sản xuất truyền thống phụ thuộc nhiều vào lao động thủ công đang dần bộc lộ hạn chế khi chi phí nhân công tăng cao, năng suất thiếu ổn định và khó đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế mới. Thay vào đó, xu hướng chuyển đổi số, đầu tư dây chuyền CNC hiện đại và tích hợp trí tuệ nhân tạo AI đang trở thành chiến lược trọng tâm của nhiều nhà máy gỗ.
Dữ liệu thị trường cho thấy ngành gỗ Việt Nam đã có sự phục hồi rõ nét trong ba năm gần đây. Sau giai đoạn suy giảm vào năm 2023 với kim ngạch xuất khẩu khoảng 13,5 tỷ USD, toàn ngành đã nhanh chóng bật tăng trở lại trong năm 2024 và tiếp tục lập mức kỷ lục mới trong năm 2025. Bước sang quý I/2026, đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì khi xuất khẩu gỗ đạt gần 4 tỷ USD.
Hoa Kỳ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của gỗ Việt Nam, chiếm gần một nửa tổng kim ngạch toàn ngành. Bên cạnh đó, thị trường Trung Quốc cũng ghi nhận tốc độ tăng trưởng mạnh, mở ra thêm nhiều cơ hội cho doanh nghiệp Việt mở rộng quy mô sản xuất và đầu tư công nghệ mới.
Song song với xuất khẩu, hoạt động nhập khẩu nguyên liệu gỗ cũng tăng tốc đáng kể. Nhiều doanh nghiệp chủ động tích lũy nguyên liệu và mở rộng công suất nhằm đón đầu các đơn hàng mới trong nửa cuối năm. Điều này phản ánh kỳ vọng tích cực của thị trường đối với triển vọng tăng trưởng ngành nội thất Việt Nam trong thời gian tới.
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất hiện nay là việc AI bắt đầu được tích hợp sâu vào quy trình sản xuất gỗ. Nếu trước đây công nghệ CNC chủ yếu giúp tự động hóa thao tác cắt gọt, thì thế hệ máy móc mới có khả năng “tư duy” thông qua việc phân tích dữ liệu và đưa ra các quyết định vận hành gần như theo thời gian thực.
Tại nhiều nhà máy, hệ thống camera AI đã có thể quét bề mặt gỗ để phân loại chất lượng phôi, phát hiện mắt chết, nhận diện màu sắc và tối ưu cách sử dụng nguyên liệu. Công nghệ này giúp hạn chế đáng kể tỷ lệ hao hụt, đồng thời đảm bảo sự đồng đều của sản phẩm ở quy mô lớn.
Ở công đoạn hoàn thiện, robot tích hợp AI tiếp tục hỗ trợ việc chà nhám, phun sơn và xử lý bề mặt với độ chính xác cao hơn nhiều so với phương pháp thủ công. Những hệ thống này không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí nhân công mà còn rút ngắn chu kỳ sản xuất, tăng năng suất và nâng cao giá trị thẩm mỹ của sản phẩm nội thất.
Đặc biệt, việc ứng dụng AI còn giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất xanh đang ngày càng phổ biến tại châu Âu và Bắc Mỹ. Các quy định liên quan đến phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc gỗ hợp pháp hay phát triển bền vững đang trở thành “hàng rào kỹ thuật” mới đối với ngành nội thất toàn cầu. Vì vậy, công nghệ không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm mà đã trở thành điều kiện sống còn đối với doanh nghiệp xuất khẩu.
Trong xu hướng đó, Triển lãm Quốc tế Giải pháp Nội thất Thông minh Việt Nam 2026 được xem là một trong những sự kiện đáng chú ý của ngành gỗ năm nay. Sự kiện dự kiến diễn ra tại WTC Expo Bình Dương với quy mô hơn 1.000 gian hàng, quy tụ nhiều thương hiệu máy móc, robot và giải pháp công nghệ từ trong và ngoài nước.
Ngoài khu vực trưng bày thiết bị, triển lãm còn tổ chức chuỗi hội thảo chuyên sâu về sản xuất xanh, truy xuất nguồn gốc và đào tạo nhân lực cho ngành gỗ trong thời đại công nghiệp 5.0. Đây được kỳ vọng sẽ là nơi kết nối doanh nghiệp với các xu hướng công nghệ mới, đồng thời mở rộng cơ hội hợp tác quốc tế.
Giới chuyên môn nhận định, nếu tận dụng hiệu quả công nghệ AI, chuyển đổi số và các mô hình sản xuất thông minh, ngành gỗ Việt Nam hoàn toàn có thể tiến xa hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Từ vị thế gia công truyền thống, doanh nghiệp Việt đang đứng trước cơ hội trở thành nhà cung cấp giải pháp nội thất hiện đại, hướng đến mục tiêu xuất khẩu hàng chục tỷ USD trong những năm tới.
Đức Tân
