Ngày 9/10/2026, tại Manila, Philippines, gạo Pawsan của Myanmar được vinh danh ở vị trí cao nhất tại cuộc thi Gạo ngon nhất thế giới (World’s Best Rice) 2026. Gạo ST25 của Việt Nam xếp thứ hai. Đây là lần thứ hai Pawsan giành giải Nhất, sau lần đăng quang đầu tiên vào năm 2011 tại TP.HCM.
Kết quả này thu hút sự chú ý đối với một giống gạo truyền thống có những đặc điểm riêng về hình dáng, hương thơm và chất lượng cơm sau khi nấu. Thay vì chỉ nổi bật nhờ hạt dài, gạo Pawsan tạo dấu ấn bằng khả năng nở dài khi nấu chín, kết hợp với hương thơm đặc trưng.
Pawsan, còn được gọi là Paw San Hmwe hoặc Myanmar Pearl Rice, có hạt tương đối ngắn và rộng. Tuy nhiên, khi nấu chín, hạt gạo có thể nở dài gấp 2–3 lần so với ban đầu mà vẫn giữ được hình dáng thon gọn. Đặc điểm này cũng trở thành đối tượng nghiên cứu của các nhà khoa học nhằm tìm hiểu những yếu tố di truyền liên quan đến khả năng nở hạt.
Một ưu điểm khác của Pawsan là hương thơm tự nhiên, gợi nhớ mùi bỏng ngô. Đặc tính này liên quan đến hợp chất 2-acetyl-1-pyrroline (2-AP), vốn góp phần tạo hương thơm cho nhiều giống gạo thơm.
Về kết cấu, cơm Pawsan có độ mềm, thơm nhưng không quá dính. Sự kết hợp giữa hương thơm và đặc tính hạt gạo tạo nên nét riêng, giúp giống gạo này xây dựng chỗ đứng trong phân khúc gạo chất lượng cao.
Pawsan là tên gọi của nhóm gạo thơm truyền thống được trồng tại vùng châu thổ Ayeyarwady và khu vực Shwebo thuộc vùng Sagaing của Myanmar. Trong đó, Shwebo Pawsan được xem là dòng đặc sản cao cấp.
Theo số liệu được công bố vào tháng 5/2026, huyện Shwebo dành gần 127.000 ha cho sản xuất lúa trong niên vụ 2025–2026. Khu vực này có 247 nhà máy xay xát, với sản lượng cung ứng khoảng 303.000 tấn gạo mỗi năm.
Nhờ chất lượng và danh tiếng, Pawsan thường có giá bán nội địa cao gấp 2–3 lần các loại gạo phổ thông. Tuy nhiên, giống gạo truyền thống này có thời gian sinh trưởng dài, thường chỉ trồng một vụ mỗi năm, khiến năng suất trở thành hạn chế đáng kể.
Myanmar đang phối hợp với các chuyên gia Nhật Bản nghiên cứu dòng Paw San Hmwe cải tiến, hướng tới nâng sản lượng và công nghệ chế biến nhưng vẫn bảo toàn đặc tính chất lượng.
Sau chiến thắng năm 2026, thách thức của Pawsan không chỉ là duy trì danh tiếng mà còn nằm ở khả năng mở rộng xuất khẩu, kiểm soát chất lượng đồng đều và cạnh tranh chi phí logistics với các dòng gạo thơm của Việt Nam, Thái Lan.
Cuộc đua trên thị trường gạo cao cấp vì thế không đơn thuần dựa vào năng suất hay sản lượng. Bản sắc giống lúa, chất lượng thưởng thức, lợi thế vùng trồng và năng lực xây dựng thương hiệu cũng là những yếu tố quyết định giá trị lâu dài của hạt gạo.
