Giữa lúc ngành nông sản Việt Nam liên tục lập kỷ lục xuất khẩu, nhiều doanh nghiệp đầu ngành lại rơi vào nghịch lý: doanh thu tăng mạnh nhưng lợi nhuận bị “bào mòn” bởi áp lực thuế và chi phí tài chính. Một doanh nghiệp xuất khẩu cà phê, hồ tiêu hàng đầu Việt Nam mới đây đã lên tiếng kiến nghị sửa đổi quy định thuế vì cho rằng mức đóng hiện tại đang đẩy doanh nghiệp vào tình thế “gồng mình tồn tại”.
Theo phản ánh từ Công ty CP Phúc Sinh – doanh nghiệp nhiều năm nằm trong nhóm xuất khẩu cà phê và hồ tiêu lớn của Việt Nam – năm 2025 doanh nghiệp phải đóng thuế thu nhập doanh nghiệp tương đương tới 35,6% lợi nhuận. Đây là con số gây nhiều tranh cãi bởi mức thuế thực tế cao gần gấp đôi so với thuế suất thông thường áp dụng cho doanh nghiệp.
Đại diện doanh nghiệp cho biết, trong bối cảnh ngành nông nghiệp liên tục đối mặt biến động giá nguyên liệu, tỷ giá, logistics và lãi suất, việc phải chịu thêm áp lực thuế đang khiến sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt suy giảm đáng kể. Dù tổng lợi nhuận năm qua đạt khoảng 77 tỷ đồng, nhưng phần lớn đã bị “ăn mòn” bởi nghĩa vụ tài chính phát sinh từ quy định hiện hành.
Điểm khiến cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt lo ngại nằm ở quy định trong Nghị định 132/2020/NĐ-CP liên quan đến chi phí lãi vay. Theo phản ánh, nhiều doanh nghiệp nông sản có mô hình hoạt động theo chuỗi, phải vay vốn lớn để thu mua nguyên liệu mùa vụ và phục vụ xuất khẩu nên dễ rơi vào tình trạng bị khống chế chi phí lãi vay, dẫn tới phát sinh số thuế phải nộp cao bất thường.
Ngành cà phê và hồ tiêu vốn được xem là một trong những trụ cột xuất khẩu của nông nghiệp Việt Nam. Những năm gần đây, giá cà phê tăng mạnh giúp kim ngạch xuất khẩu liên tục lập đỉnh mới. Việt Nam hiện vẫn duy trì vị thế cường quốc robusta của thế giới, đồng thời hưởng lợi từ nhu cầu tiêu thụ toàn cầu gia tăng.
Tuy nhiên, phía sau các con số tăng trưởng ấn tượng là bài toán dòng tiền cực kỳ khắc nghiệt. Doanh nghiệp xuất khẩu phải bỏ ra lượng vốn rất lớn để gom hàng từ nông dân, lưu kho, chế biến rồi mới xuất khẩu. Với mặt hàng cà phê, thời gian quay vòng vốn kéo dài trong khi giá nguyên liệu biến động từng ngày khiến áp lực vay ngân hàng ngày càng lớn.
Không chỉ riêng Phúc Sinh, nhiều doanh nghiệp nông nghiệp thời gian qua cũng liên tục kiến nghị tháo gỡ vướng mắc về thuế và tín dụng. Các hiệp hội ngành hàng cho rằng nếu chính sách không sớm được điều chỉnh phù hợp với đặc thù ngành nông sản, doanh nghiệp Việt sẽ gặp bất lợi lớn khi cạnh tranh với các tập đoàn quốc tế vốn có tiềm lực tài chính mạnh hơn.
Trong bối cảnh thị trường thế giới đang mở ra nhiều cơ hội mới cho cà phê Việt Nam, đặc biệt tại Mỹ và châu Âu, giới chuyên gia cho rằng việc duy trì sức khỏe tài chính cho doanh nghiệp xuất khẩu là yếu tố then chốt. Các doanh nghiệp không chỉ cần vốn để thu mua nguyên liệu mà còn phải đầu tư sâu vào chế biến, xây dựng thương hiệu và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế.
Một số chuyên gia kinh tế nhận định, mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững không thể chỉ dựa vào sản lượng xuất khẩu, mà cần tạo ra môi trường chính sách đủ linh hoạt để doanh nghiệp tái đầu tư và mở rộng chuỗi giá trị. Nếu lợi nhuận tiếp tục bị bào mòn bởi các quy định chưa phù hợp thực tiễn, nhiều doanh nghiệp có thể buộc phải thu hẹp hoạt động hoặc giảm khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Điều đáng nói là ngành cà phê Việt Nam đang đứng trước “cửa sáng” hiếm có. Nhu cầu robusta tăng cao, nhiều thị trường lớn giảm thuế nhập khẩu và xu hướng tiêu dùng mới đang mở ra dư địa tăng trưởng mạnh cho doanh nghiệp Việt. Thế nhưng, nếu áp lực chi phí nội địa không được tháo gỡ, cơ hội vàng này hoàn toàn có thể rơi vào tay đối thủ.
Câu chuyện của doanh nghiệp xuất khẩu cà phê lần này không chỉ là vấn đề riêng của một công ty, mà phản ánh áp lực chung của toàn ngành nông sản Việt Nam trong giai đoạn cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt. Khi doanh nghiệp phải “còng lưng” đóng thuế giữa lúc thị trường biến động, bài toán cân bằng giữa quản lý thuế và hỗ trợ tăng trưởng đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Đức Tân
